Ο viral αρχιτέκτονας Βασίλης Βασιλειάδης στο VOLITICS: «Η αρχιτεκτονική μάς επηρεάζει χωρίς να το καταλαβαίνουμε»
Τι ξεχωρίζει στον Βόλο, γιατί θεωρεί μοναδική την πολεοδομική ταυτότητα του Πηλίου και τι λέει για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική στον τόπο.
Ο αρχιτέκτονας, ζωγράφος και εκπαιδευτικός Βασίλης Βασιλειάδης μιλά στο VOLITICS για το βίντεο που έγινε απρόσμενα viral, εξηγεί γιατί το σχέδιο μπορεί να διδαχθεί σε όλους και στρέφει το βλέμμα του στον Βόλο και το Πήλιο, αναλύοντας τι κάνει την αρχιτεκτονική τους ξεχωριστή.
Η αρχιτεκτονική δεν είναι ακριβώς το πρώτο θέμα που περιμένει κανείς να σαρώσει στα social media. Κι όμως, ο Βασίλης Βασιλειάδης κατάφερε να κάνει χιλιάδες ανθρώπους, ακόμη και ανθρώπους χωρίς καμία σχέση με το σχέδιο, να σταματούν το scrolling για να ακούσουν για κλίμακες, κτίρια, φωτισμό, αντικείμενα και αρχιτεκτονική.
Όλα ξεκίνησαν σχεδόν τυχαία. Ένας μαθητής του, πρωτοετής στην Αρχιτεκτονική, χρειάστηκε βοήθεια με το κλιμακόμετρο. Ο Βασίλης Βασιλειάδης αποφάσισε να του το εξηγήσει μέσα από ένα βίντεο και, παράλληλα, να το μοιραστεί στα social media. Μέσα σε δύο ημέρες, το βίντεο είχε φτάσει περίπου τις 350.000 προβολές.
Από εκείνη τη στιγμή, όσα μέχρι τότε συζητούνταν μέσα στους τέσσερις τοίχους του εργαστηρίου άρχισαν να φτάνουν σε ένα πολύ μεγαλύτερο κοινό.
Στη συνέντευξή του στο VOLITICS, ο Βασίλης Βασιλειάδης μιλά για αυτή την απρόσμενη διαδρομή, για το αν τελικά όλοι μπορούν να μάθουν να σχεδιάζουν, για τα κενά στην εκπαίδευση των υποψηφίων αρχιτεκτονικών σχολών και, βέβαια, για τον Βόλο και το Πήλιο μέσα από το βλέμμα ενός αρχιτέκτονα.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα να αρχίσετε να δημιουργείτε βίντεο για την αρχιτεκτονική και το σχέδιο στα social media; Υπήρξε μια συγκεκριμένη στιγμή που αποτέλεσε την αρχή;
Πριν από περίπου έναν χρόνο, Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο αν θυμάμαι καλά, ένας μαθητής μου που είχε περάσει στην Αρχιτεκτονική Θεσσαλονίκης μού ζήτησε επίμονα να τον βοηθήσω με κάποια θέματα που αντιμετώπιζε στο πρώτο έτος.
Στις αρχιτεκτονικές σχολές ζητούν συχνά από τους πρωτοετείς πράγματα τα οποία συναντούν για πρώτη φορά. Ένα από αυτά ήταν η χρήση του κλιμακόμετρου. Τους είχαν δώσει κάποιες φωτοτυπίες με σχέδια χωρίς διαστάσεις και χωρίς αναγραφόμενη κλίμακα και τους ζητούσαν να τα αντιγράψουν.
Του είπα, λοιπόν, ότι θα φτιάξω ένα βίντεο για να εξηγήσω τη διαδικασία τόσο σε εκείνον όσο και, με την ευκαιρία, μέσα από τη σελίδα μας στο Instagram, ώστε να βοηθηθούν οι συμφοιτητές του ή οποιοσδήποτε άλλος πρωτοετής είχε την ίδια δυσκολία.
Γύρω στις 8 με 9 το βράδυ ετοιμάσαμε το βίντεο και μέσα σε περίπου δύο ώρες το είχαμε δημοσιεύσει. Το αποτέλεσμα ήταν εντελώς απρόσμενο. Μέσα σε δύο ημέρες είχε φτάσει περίπου τις 350.000 προβολές, με πάρα πολλά θετικά σχόλια.
Μέχρι τότε είχαμε μια σελίδα στο Facebook με περίπου 600-700 ακολούθους. Ξαφνικά είδαμε τους αριθμούς να αυξάνονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς.
Αυτό το πρώτο βίντεο μας έδωσε την ώθηση να δημοσιοποιήσουμε πράγματα τα οποία συζητούσαμε καθημερινά με τους μαθητές μας, αλλά μέχρι τότε έμεναν μέσα στους τέσσερις τοίχους του εργαστηρίου. Θεωρήσαμε ότι θα μπορούσε να είναι και μια μικρή προσφορά γνώσης προς ανθρώπους που δεν μας γνώριζαν.
Σε όλη αυτή την προσπάθεια με βοήθησε καθοριστικά ο γιος μου, ο Μιχάλης.
Πριν από αυτό, πόσο εξοικειωμένος ήσασταν με τα social media και τη δημιουργία περιεχομένου;
Όσο ένας μέσος άνθρωπος που έχει μια τυπική επαφή με τα social media. Δεν διέθετα κάποια ιδιαίτερη εξειδίκευση.
Αυτό που παρουσιάζουμε, όμως, στα βίντεο είναι κάτι που κάνουμε καθημερινά στο εργαστήριό μας εδώ και χρόνια.
Μοιράζομαι με τους μαθητές πράγματα που τους ιντριγκάρουν, τους δημιουργούν ερωτήματα και τους δίνουν το έναυσμα να ψάξουν περισσότερο. Ουσιαστικά μοιράζομαι όσα έχω διαβάσει, έχω μάθει και έχω στο μυαλό μου.
Η διαφορά είναι ότι πλέον δεν το κάνω μόνο με τους μαθητές μέσα στην τάξη, αλλά και με τους ανθρώπους που μας ακολουθούν στο διαδίκτυο.
Πότε καταλάβατε ότι αυτό είχε αρχίσει πραγματικά να γίνεται viral;
Από το πρώτο κιόλας βίντεο υπήρξε μια προσοχή και μια αποδοχή από το κοινό που ήταν εντελώς απρόσμενη για εμάς.
Ήμασταν συνηθισμένοι σε πολύ μικρούς αριθμούς και, για να είμαι ειλικρινής, δεν δίναμε ιδιαίτερη σημασία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όταν όμως είδαμε αυτή τη ραγδαία και, στη συντριπτική της πλειονότητα, θετική ανταπόκριση, αποφασίσαμε να συνεχίσουμε.
Στην πορεία διαπιστώσαμε ότι το περιεχόμενο γινόταν όλο και πιο αγαπητό. Πλέον δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι παρακολουθούν τα βίντεό μας και μας ενθαρρύνουν καθημερινά να συνεχίσουμε.
Σας παρακολουθούν όμως και άνθρωποι που δεν είναι αρχιτέκτονες και δεν έχουν σχέση με το σχέδιο. Γιατί πιστεύετε ότι τους κέρδισε αυτό το περιεχόμενο;
Το αναρωτήθηκα κι εγώ από την πρώτη στιγμή.
Νομίζω ότι ο λόγος είναι πως πρόκειται για κάτι φρέσκο και εντελώς αυθόρμητο. Δεν υπάρχει προετοιμασία, ούτε δεύτερες και τρίτες λήψεις.
Μπορεί, την ώρα του μαθήματος, να μου έρθει μια ιδέα ή να δοθεί μια αφορμή από έναν μαθητή. Φωνάζω τότε τον γιο μου, ετοιμάζει την κάμερα και γυρίζουμε το βίντεο εκείνη τη στιγμή.
Το μόνο που κάνουμε στη συνέχεια είναι μια μικρή επεξεργασία, ώστε τα έξι, επτά ή και δέκα λεπτά που μπορεί να μιλάω να συμπυκνωθούν σε περίπου τρία.
Πιστεύω ότι αυτό που αγγίζει τον κόσμο είναι η ίδια η γνώση και ο άμεσος τρόπος με τον οποίο μεταφέρεται. Δεν διαβάζω κάτι έτοιμο. Προσπαθώ επίσης να εκλαϊκεύω έννοιες που ενδεχομένως φαίνονται δύσκολες και να αφαιρώ ό,τι είναι περιττό.
Τα βίντεο αυτά δεν προσπαθούν να λειτουργήσουν σαν μια «Βικιπαίδεια» που θα σου δώσει όλη τη γνώση. Θέλω περισσότερο να λειτουργούν σαν μια σπίθα. Να ακούσεις κάτι και, αν σε ενδιαφέρει, να θελήσεις να το ψάξεις περισσότερο.
Η μεγάλη απήχηση έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επιλέγετε τα θέματα;
Όχι. Δεν έχει αλλάξει απολύτως τίποτα και δεν πρόκειται να αλλάξω τώρα, στα 63 μου χρόνια.
Προφανώς η αναγνωρισιμότητα και η μεγάλη επισκεψιμότητα στις σελίδες μας είναι ευπρόσδεκτες και μας δίνουν χαρά, αλλά δεν πρόκειται να αλλάξουν τον χαρακτήρα μας.
Όταν φτιάχνω ένα βίντεο, δεν σκέφτομαι τι μπορεί να ενδιαφέρει γενικά τον κόσμο. Σκέφτομαι τι ενδιαφέρει εμένα.
Αυτά που μοιράζομαι δεν είναι πράγματα που αναζητώ ευκαιριακά σε ένα βιβλίο για να δημιουργήσω περιεχόμενο. Είναι ζητήματα που με έχουν απασχολήσει στο παρελθόν, απόψεις και εμπειρίες που έχουν κατασταλάξει μέσα μου.
Προέρχονται από τα χρόνια που διδάσκω σχέδιο, από την πορεία μου ως αρχιτέκτονας, από τις μελέτες και τα οικοδομικά έργα, αλλά και από την προσωπική μου περιέργεια.
Με ενδιαφέρουν πολύ διαφορετικά πράγματα, από την εφαρμοσμένη φυσική και την αστρονομία μέχρι τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την ποίηση.
Παράλληλα προσφέρετε εξ αποστάσεως μαθήματα σχεδίου. Μπορεί πραγματικά να διδαχθεί ένα τόσο πρακτικό αντικείμενο μέσω μιας οθόνης;
Τα διαδικτυακά μαθήματα σχεδίου τα ξεκινήσαμε αναγκαστικά κατά την περίοδο της πανδημίας.
Τότε προσπαθήσαμε πραγματικά να «σπάσουμε το κεφάλι μας» για να βρούμε πώς θα μπορούσε να συνεχιστεί η εκπαίδευση σε ένα κατεξοχήν πρακτικό αντικείμενο. Το σχέδιο δεν είναι θεωρία. Είναι δεξιότητες που πρέπει να δείχνονται στην πράξη.
Δεν θέλαμε όμως να αφήσουμε ακάλυπτους τους μαθητές που ήδη προετοιμάζονταν.
Ήταν μια εξαιρετικά απαιτητική περίοδος. Βλέπαμε τα σχέδια κάθε μαθητή, τα διορθώναμε, τα στέλναμε πίσω, απαντούσαμε σε απορίες και δίναμε συνεχώς οδηγίες.
Σήμερα, προφανώς, εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες. Ο μαθητής δεν βρίσκεται δίπλα σου για να βλέπει από κοντά πώς πιάνεις το μολύβι και το χαρτί, αλλά σε παρακολουθεί μέσα από μια κάμερα.
Γι' αυτό και πριν ξεκινήσουμε με οποιονδήποτε μαθητή κάνουμε πάντοτε μια δοκιμαστική συνάντηση, ώστε να μπορεί και ο ίδιος να διαπιστώσει την ποιότητα της προετοιμασίας.
Τα μαθήματα αυτά απευθύνονται κυρίως σε παιδιά που θέλουν να περάσουν στην Αρχιτεκτονική αλλά ζουν σε περιοχές της Ελλάδας όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε υπεύθυνη και επαγγελματική προετοιμασία.
Και εδώ θέτετε ένα ζήτημα που αφορά και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Ακριβώς. Αυτό που με εντυπωσιάζει περισσότερο είναι πόσες περιοχές της χώρας εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε τέτοιου είδους προετοιμασία.
Και υπάρχει κάτι ακόμη σοβαρότερο: οι υποψήφιοι για αυτές τις πανεπιστημιακές και πολυτεχνικές σχολές υποχρεούνται να εξεταστούν σε δύο πολύ σοβαρά μαθήματα, χωρίς τα οποία δεν μπορούν να εισαχθούν, τα οποία όμως δεν διδάσκονται στο δημόσιο σχολείο.
Θεωρώ ότι αυτό αποτελεί μια τρομερή αδικία και μια σοβαρότατη παράλειψη της πολιτείας. Απαιτεί από τους μαθητές κάτι που δεν τους παρέχει δημόσια και δωρεάν.
Πρέπει κάποιος να έχει έμφυτο ταλέντο για να μάθει να σχεδιάζει;
Ανεπιφύλακτα, όχι. Ο οποιοσδήποτε μπορεί να μάθει να σχεδιάζει, όπως μπορεί να μάθει να οδηγεί, να κολυμπάει ή να κάνει ποδήλατο.
Το σχέδιο και η ζωγραφική έχουν δύο βασικά σκέλη: την τεχνική και την έμπνευση.
Την τεχνική μπορεί να τη διδαχθεί και να τη μάθει ο καθένας. Άλλος πιο γρήγορα, άλλος πιο αργά, αλλά μπορεί να τη μάθει.
Υπάρχει βέβαια μία βασική προϋπόθεση: να του αρέσει. Να το αγαπά και να θέλει πραγματικά να το κάνει.
Από εκεί και πέρα, δεν μπορεί φυσικά ο οποιοσδήποτε να γίνει ένας μεγάλος ζωγράφος ή ένας σπουδαίος και εμπνευσμένος σχεδιαστής. Η έμπνευση δεν αγοράζεται ούτε διδάσκεται.
Η τεχνική, όμως, μαθαίνεται.
Τι είναι τελικά δυσκολότερο να διδάξετε; Την τεχνική ή το να μάθει κάποιος να παρατηρεί πραγματικά;
Την παρατήρηση.
Αυτό είναι το πιο απαιτητικό κομμάτι για έναν δάσκαλο. Να πείσει τον μαθητή να παρατηρεί ουσιαστικά αυτό που πρόκειται να αποτυπώσει.
Η παρατήρηση της φόρμας είναι σχετικά εύκολη. Το δυσκολότερο είναι να μάθει κανείς να παρατηρεί τον φωτισμό.
Γι' αυτό πιστεύω ότι το σχέδιο και ακόμη περισσότερο η ζωγραφική απαιτούν και μια ηλικιακή και πνευματική ωριμότητα.
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε έναν μαθητή 15-18 ετών και σε έναν νέο 19-20 ετών που έχει ήδη αποφοιτήσει από το σχολείο. Στη δεύτερη περίπτωση η αντιληπτική ικανότητα αρχίζει να οξύνεται και ο μαθητής παρατηρεί μόνος του λεπτομέρειες που προηγουμένως θα έπρεπε να του τις υποδείξεις.
«Η κανονικότητα του Βόλου με εντυπωσιάζει»
Αν κοιτάξετε τον Βόλο με το μάτι του αρχιτέκτονα, τι είναι αυτό που ξεχωρίζετε περισσότερο;
Ο Βόλος έχει ιδιαίτερες ομορφιές, όπως φυσικά κάθε πόλη.
Αυτό που κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση σε εμένα είναι το επίπεδο ανάγλυφό του σε συνδυασμό με την άμεση γειτνίαση με τον ορεινό όγκο του Πηλίου.
Παράλληλα υπάρχει και μια ιστορική «ειρωνεία». Από την αρχαιότητα η πόλη διακρινόταν από μια πολεοδομική κανονικότητα. Οι ανασκαφές δείχνουν ότι η αρχαία πόλη, στον ίδιο χώρο, χαρακτηριζόταν από ανάλογη ρυμοτομική τάξη με τον σημερινό Βόλο.
Για εμένα, που κατάγομαι από μια αρκετά άναρχη και χαοτική πόλη όπως το Ηράκλειο, αυτή η κανονικότητα του Βόλου είναι κάτι που με εντυπωσιάζει.
Και ταυτόχρονα δημιουργείται μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αντίθεση ανάμεσα στον δομημένο ιστό του Βόλου και στην αρχιτεκτονική των χωριών του Πηλίου.
Τι είναι αυτό που κάνει, κατά τη γνώμη σας, την πηλιορείτικη αρχιτεκτονική τόσο ξεχωριστή;
Για εμένα το στοιχείο που δίνει στο Πήλιο μια πραγματικά ιδιαίτερη ταυτότητα βρίσκεται κυρίως στο πολεοδομικό του αποτύπωμα.
Αρχιτεκτονικά σύνολα μεγάλης ομορφιάς και μαστοριάς υπάρχουν και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Πολεοδομικά όμως το Πήλιο έχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό.
Οι οικισμοί του δεν είναι μονοκεντρικοί. Δεν έχουμε δηλαδή το κλασικό μοντέλο ενός χωριού με μία κεντρική πλατεία, γύρω από την οποία αναπτύσσονται όλα ακτινωτά.
Οι οικισμοί του Πηλίου είναι πολυκεντρικά πολεοδομικά συγκροτήματα. Αποτελούνται από πολλούς μικρότερους γειτονικούς οικισμούς, τους μαχαλάδες, οι οποίοι με την πάροδο των χρόνων συνενώθηκαν.
Αυτό το πολυκεντρικό σύστημα, μαζί φυσικά με τη λαϊκή αρχιτεκτονική μαστοριά, την ομορφιά και τη μοναδική θέα των οικισμών, είναι για εμένα το πιο ουσιαστικό χαρακτηριστικό που κάνει το Πήλιο ξεχωριστό.
Μπορεί σήμερα να χτιστεί ένα πραγματικά σύγχρονο σπίτι στο Πήλιο, χωρίς απλώς να «ντυθεί» με πέτρα και κεραμίδι για να μοιάζει παραδοσιακό;
Φυσικά.
Όταν συνεχίζεται η κατοίκηση σε ιστορικούς οικισμούς, ο σεβασμός προς την παράδοση είναι δεδομένος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι σύγχρονοι αρχιτέκτονες και δημιουργοί δεν πρέπει να καταθέτουν τη δική τους πρόταση.
Το να αναπαράγεις απλώς μια παλιά φόρμα μορφολογικά, μόνο και μόνο για να ταιριάζει επιφανειακά στο υπάρχον περιβάλλον, δεν είναι αρκετό. Στα δικά μου μάτια μπορεί να φαντάζει και κάπως ψεύτικο.
Η σύγχρονη αρχιτεκτονική πρέπει να έχει τη μαστοριά, την ικανότητα και την αισθητική καλλιέργεια ώστε να καταθέτει μια αυθεντική πρόταση μέσα σε έναν τόσο ιδιαίτερο τόπο.
Άλλωστε το ίδιο το τοπίο του Πηλίου είναι τόσο ισχυρό που σε υποβάλλει. Είναι ένα φυσικό περιβάλλον τόσο καθοριστικό, σχεδόν ακραίο, ώστε σε υποχρεώνει να το λάβεις υπόψη και να οδηγηθείς σε λύσεις που εναρμονίζονται πραγματικά μαζί του.
Τι θα λέγατε σε κάποιον που πιστεύει ότι η αρχιτεκτονική δεν τον αφορά;
Ότι ζούμε καθημερινά μέσα σε ένα αρχιτεκτονικό περιβάλλον, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι.
Το σπίτι μας, το γραφείο, οι δημόσιες υπηρεσίες, τα μουσεία, οι πλατείες, οι δρόμοι, όλα γύρω μας έχουν σχεδιαστεί με βάση αρχιτεκτονικούς κανόνες, αισθητικές και λειτουργικές επιλογές.
Είναι λοιπόν αδύνατον να μη μας αφορά.
Και δεν είναι μόνο ζήτημα αισθητικής. Η αρχιτεκτονική διαμορφώνει συμπεριφορές. Ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί έναν χώρο επηρεάζεται καθημερινά από το αν το κτίριο στο οποίο ζει ή εργάζεται εξυπηρετεί τις ανάγκες του ή αν, αντίθετα, του δυσκολεύει τη ζωή.
Ακόμη και αν κάποιος δηλώνει ότι δεν ενδιαφέρεται για την αρχιτεκτονική, η αρχιτεκτονική, η πολεοδομία και ο σχεδιασμός επηρεάζουν καθημερινά την ψυχολογία και τις αντιλήψεις του, πολλές φορές χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται.
Τελικά, τι πιστεύετε ότι αναζητά ο κόσμος στα βίντεό σας;
Σε καμία περίπτωση δεν περίμενα ότι το περιεχόμενό μας θα είχε τέτοια ανταπόκριση και θα άγγιζε ανθρώπους που, φαινομενικά τουλάχιστον, δεν έχουν καμία σχέση με το αντικείμενο.
Το έχω σκεφτεί πολλές φορές. Προσπάθησα να καταλάβω γιατί μας ακολουθούν τόσο θερμά και γιατί αφήνουν τόσα θετικά σχόλια.
Νομίζω ότι η απάντηση μπορεί να συμπυκνωθεί σε λίγες λέξεις:
Ειλικρίνεια, απλότητα και μια διαφορετική ματιά στα πράγματα.
ΣΧΟΛΙΑ